Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), 10 Ağustos 2026 tarihinde yayımladığı duyuru ile ilaç geri ödeme sistemini doğrudan ilgilendiren önemli bir yargı kararını kamuoyuna açıkladı. Danıştay 10. Dairesi tarafından verilen yürütmenin durdurulması kararları üzerine, İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği’nde 28 Kasım 2024 tarihinde yapılan değişikliklerin bazı hükümlerinin uygulanması geçici olarak durduruldu.
Karar, özellikle ilaçların gruplandırılması ile bu gruplara bağlı fiyatlandırma ve geri ödeme süreçleri açısından önem taşıyor. SGK da bundan sonraki uygulamanın Danıştay kararları doğrultusunda sürdürüleceğini duyurdu.
2024 Değişikliği Ne Getirmişti?
28 Kasım 2024’te yapılan yönetmelik değişikliğiyle, daha önce kullanılan “Eşdeğer/Terapötik Referans (TR) Grup” sisteminden farklı bir yapılanmaya gidilmiş ve “iç referans fiyatlandırma uygulaması kapsamında oluşturulan grup” kavramı mevzuata dahil edilmişti.
Bu doğrultuda Yönetmeliğin 3. Maddesinde yer alan “bant aralığı” ve “Pazar payı” tanımları yeni grup sistemine göre değiştirilmiş, ayrıca “grup” adı altında yeni bir tanıma yer verilmişti. Değişiklik yalnızca kavramsal düzeyde de kalmamış, İlaç Geri Ödeme Komisyonu ile Tıbbi ve Ekonomik Değerlendirme Komisyonu’na (TEDK) iç referans fiyatlandırması kapsamında yeni gruplar oluşturulmasına ilişkin görev ve yetkiler tanınmıştı.
Dolayısıyla 2024 düzenlemesiyle birlikte ilaçların hangi gruplar içerisinde değerlendirileceği, bu grupların fiyatlandırma bakımından nasıl ele alınacağı ve geri ödeme süreçlerinin hangi ölçütlere göre yürütüleceği konusunda önemli bir sistem değişikliğine gidilmişti.
Düzenleme neden yargıya taşındı?
Değişikliğin ardından açılan davalardan biri Tüm Eczacı İşverenler Sendikası (TEİS) tarafından Danıştay’a taşındı.
Davada esas olarak, “iç referans fiyatlandırma” adı altında getirilen yeni sistemin, daha önce yargı kararlarına konu olan “terapötik referans grup” uygulamasından öz itibarıyla farklı olmadığı ileri sürüldü. Başka bir ifadeyle, daha önce hukuka aykırılığı tartışılmış olan bir uygulamanın bu kez farklı bir adlandırma ve daha geniş bir kapsamla yeniden düzenlendiği savunuldu.
Danıştay 10. Dairesi de yaptığı ilk inceleme sonucunda, Yönetmelikte 2024 yılında yapılan değişikliklerin bazı hükümleri yönünden yürütmenin durdurulmasına karar verdi.
Yürütmesi durdurulan düzenlemeler; “bant aralığı”, “grup” ve “pazar payı” tanımlarının yanı sıra, İlaç Geri Ödeme Komisyonu ile TEDK’nin iç referans fiyatlandırması kapsamında grup oluşturulmasına ilişkin görev ve yetkilerini düzenleyen hükümleri kapsıyor.
Yürütmenin Durdurulması Kararı Ne Anlama Geliyor?
Burada “yürütmenin durdurulması” ile “iptal” kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir. Yürütmenin durdurulması, dava konusu düzenlemenin hukuken kesin olarak ortadan kaldırıldığı anlamına gelmemektedir. Esasa ilişkin yargılama devam ederken, dava konusu idari işlemin uygulanmasının geçici olarak durdurulmasını sağlayan bir yargısal koruma tedbiridir.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca yürütmenin durdurulmasına karar verilebilmesi için, dava konusu işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması koşullarının birlikte bulunması gerekmektedir. Danıştay’ın güncel kararlarında da bu iki şartın birlikte gerçekleşmesinin arandığı açıkça belirtilmektedir.
Kararın Uygulamaya Etkisi Ne Olacak?
SGK’nın duyurusunda, İlaç Geri Ödeme Yönetmeliği’nin bundan sonraki süreçte Danıştay kararları doğrultusunda uygulanacağı açıkça ifade edildi. Bunun pratikteki karşılığı şudur:
Madde 3/1-(a), (i) ve (p) bentlerindeki "iç referans fiyatlandırma uygulaması" temelli tanımlar (bant aralığı, grup, pazar payı) uygulanamayacak.
Madde 5/1-(e) uyarınca İlaç Geri Ödeme Komisyonu'nun iç referans fiyatlandırma kapsamında grup oluşturma yönünde karar alma yetkisi askıya alınmış olacak.
Madde 9/1-(g) uyarınca TEDK'nin aynı konudaki görüş oluşturma yetkisi de aynı şekilde duracak.
Kararın önemli sonuçlarından biri de 2024 değişikliği öncesinde yürürlükte bulunan düzenlemelerin yeniden gündeme gelmesi. Yürütmesi durdurulan değişiklik hükümlerinin yerine, değişiklikten önceki hükümlerin uygulanması gerekeceğinden, eşdeğer/terapötik referans grup sisteminin yeniden uygulama alanı bulması beklenebilir.
KARARIN İLAÇ GERİ ÖDEME SİSTEMİNE ETKİSİ
Kararın, ilaç geri ödeme sisteminin tamamını ortadan kaldırdığı veya geri ödeme kapsamındaki ilaçların mevcut statülerini kendiliğinden değiştirdiği şeklinde değerlendirilmemesi gerekiyor.
Bununla birlikte, 2024 değişikliği sonrasında getirilen “grup” tanımına dayanılarak gerçekleştirilen bazı işlemler açısından yeni bir hukuki durum ortaya çıkmış bulunuyor. Özellikle kamu fiyatı, bant aralığı ve pazar payı hesaplamalarının iç referans fiyatlandırması kapsamında oluşturulan gruplara göre yapıldığı işlemler bakımından, kullanılan hukuki dayanağın yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Aynı şekilde, mevcut iç referans fiyatlandırma gruplarının ve bu gruplara bağlı olarak belirlenen bant aralıklarının bundan sonraki süreçte nasıl ele alınacağı da önem taşıyor. Danıştay kararları sonrasında SGK’nın bu konuda nasıl bir uygulama benimseyeceği, ilaç firmaları ve sektör temsilcileri açısından yakından takip edilmesi gereken başlıklardan biri olacak.
Sonuç olarak Danıştay’ın verdiği kararlar, iç referans fiyatlandırma sisteminin nihai olarak hukuka aykırı bulunduğu ve tamamen iptal edildiği anlamına gelmiyor. Davalar esas yönünden devam ediyor.
Buna karşılık sistemin temelini oluşturan tanımlar ile Komisyonların bu grupları oluşturmasına ilişkin yetkilerin yürütmesinin durdurulmuş olması, mevcut uygulamanın aynı şekilde sürdürülemeyeceğini gösteriyor.
Önümüzdeki dönemde hem Danıştay’ın esas hakkında vereceği karar hem de SGK’nın karar sonrasında atacağı idari adımlar belirleyici olacak. Bu nedenle ilaç firmalarının, eczacıların ve diğer sektör paydaşlarının yalnızca yargılama sürecini değil, SGK tarafından yayımlanacak yeni duyuru ve düzenlemeleri de takip etmesi önem taşıyor.
