Müşterek ve Müteselsil Sorumluluk

Türk Borçlar Kanunu’na göre bir borcun birden çok borçlusu veya birden çok alacaklısı olabilir. Bir borcun birden çok borçlusu varsa eğer borçlular borcun ya tamamından hepsi sorumludur ya da paylı bir şekilde sorumludurlar. Borçlu tarafın birden çok kişiden oluşması durumunda karşımıza müşterek ve müteselsil borçluluk kavramları çıkar.

Birden çok borçlunun alacaklıya karşı borcun belli payında sorumlu olmalarına müşterek sorumluluk denir.

Bu sorumluluk türünde mevcut bir borca katılma söz konusu olduğundan her bir borçlunun borç payı bellidir ve borçlular borcun tamamından sorumlu tutulamaz.

Türk Borçlar Kanunu’ndaki düzenlemeye göre birden çok borçludan her biri, alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmayı kabul ettiğini bildirirse müteselsil borçluluk doğar ancak bildirim olmadığında sadece kanunda öngörülmüş hallerde müteselsil sorumluluk doğar. Yani müteselsil sorumluluk ya tarafların iradesinden ya da Kanundan doğmaktadır.

Müteselsil borçluluk için;

1. Müteselsil borçluluk kanunda öngörülmüş olmalı veya taraflar iradeleriyle ortaya koymuş olmalı,
2. Taraflar asıl borçlu sıfatını taşımalı,
3. Taraflar alacaklıya aynı sebepten borçlu olmalıdır.

Müteselsil sorumlulukta alacaklı, borcun tamamını tek bir borçludan talep edebileceği gibi hepsinden aynı anda da talep edebilme hakkına sahiptir. Ancak bunun için borçluların alacaklıya karşı aynı sebepten dolayı borçlu olmalı ve borçlular asıl borçlu sıfatını taşımalıdır. 

Örneğin A,B,C ve D kişileri X kişisine karşı  20.000 TL borçludur. X kişisi alacağını bu kişilerin hepsinden talep edebilir veya bununla birlikte sadece A’dan ya da B’den de talep edebilir.

Borçlulardan birinin borcu kısmen veya tamamen ifa etmesiyle borçluların tamamı aynı oranda  borçtan kurtulmuş olur. 

Örneğin A,B,C ve D kişileri X kişisine karşı  20.000 TL borçludur. A kişisi X’e karşı tüm borcu öderse B,C ve D kişileri de borçtan kurtulur, daha sonra A kişisi diğer borçlulara rücu edebilir. 

Başka bir örnekte ise B, X’e 5 bin TL öderse o zaman diğer borçluların da borcundan aynı oranda eksilir ve hepsinin toplam 15 bin TL borcu olur.

1. Ticari Borçlarda Teselsül Karinesi

   TTK MADDE 7 – (1) İki veya daha fazla kişi, içlerinden yalnız biri veya hepsi için ticari niteliği haiz bir iş dolayısıyla, diğer bir kimseye karşı birlikte borç altına girerse, kanunda veya sözleşmede aksi öngörülmemişse müteselsilen sorumlu olurlar.

2.  Bu mutlak bir kural değildir ve taraflar  aksini kararlaştırabilirler.

3. TTK m.236/1 Kollektif Şirkette Ortakların, Şirketin Borç Ve Taahhütlerinden Dolayı Müteselsilen Sorumluluğu
4. Türk Ticaret Kanunu m. 724’ten Kaynaklı Müteselsil Borçluluk
5. Mirasçıların Murisin Borçlarından Dolayı Kanunen Müteselsil Sorumluluğu
6. Evlilik Birliğinin Temsilinde Eşlerin Üçüncü Kişilere Müteselsil Sorumluluğu
7. Aile Malları Ortaklığında Ortakların Borçlardan Dolayı Müteselsilen Sorumluluğu
8. TKHK m.11’den Kaynaklı Müteselsil Sorumluluk
9. Haksız Fiillerden Sorumlulukta Müteselsil Borçluluk
10. İntifa ve Oturma Hakkı Sahiplerinin Binanın Bakımındaki Eksikliklerden Doğan Zararlardan Malike Karşı Birlikte Sorumluluğu
11. İşletme Sahibi ve Varsa İşletenin İşletme Tehlikesi Sebebiyle Ortaya Çıkan Zararlardan Sorumluluğu
12. Borca Katılan ile Borçlunun Alacaklıya Karşı Müteselsil Sorumluluğu
13. TBK m.202/2  Malvarlığı veya İşletmenin Devralınması Halinde Önceki Borçlunun Devralanla Birlikte 2 Yıl Boyunca Müteselsil Sorumluluğu
14. TBK m.206/2 Sözleşmeye Katılan ile Yanında Yer Aldığı Tarafın Müteselsil Sorumluluğu
15. TBK m.323/3 İşyeri Kiralarında Devreden Kiracı ve Devralanın Müteselsil Sorumluluğu
16. TBK m.382 Bir Şeyi Birlikte Alanların Müteselsil Sorumluluğu
17. TBK m. 428/3 İşyerinin Tamamı veya Bir Kısmının Devrinde Devreden ve Devralanın Müteselsil Sorumluluğu
18. TBK m. 511 Bir Kişiye Birlikte Vekalet Verenlerin Müteselsil Sorumluluğu
19. TBK m.567 Bir şeyi Birlikte Saklamak Üzere Alanların Müteselsil Sorumluluğu

20. TBK m.638/3 Adi Ortaklık İlişkilerinden Ortakların Ortaklık İlişkisi Kapsamında Üstlendikleri Borçlardan Müteselsil Sorumluluğu

     

    Neticede müşterek borçluluk ile müteselsil borçluluk arasındaki temel fark borçlunun borcun ne kadarından sorumlu olduğu noktasında toplanmaktadır. Müşterek borçluluk ilişkisi söz konusu olduğunda her bir borçlu borcun sadece kendi payına düşen kısmını ödemekten sorumludur ve alacaklı da bir borçludan ancak kendi payı oranındaki miktarı talep edebilir, borcun tamamını talep edemez. Müteselsil sorumlulukta ise tüm borçlular borcun tamamından sorumludur ve alacaklı herhangi bir borçluya başvurarak alacağının tamamını talep edebilir. Bu durumda başvurulan borçlu, kendi payını geçse dahi borcun tamamını ödemek durumundadır. Daha sonra diğer borçlulara karşı kendi payı oranında rücu hakkına sahip olacaktır. Müteselsil sorumluluk Kanundan, tarafların iradesinden ya da mahkeme kararından doğabilir. Aksi hallerde ise müşterek sorumluluktan söz etmek gerekir.

     

     

    Önemle belirtmek gerekir ki bu yazıdaki bilgilerin tamamı genel bir bilgilendirme içermekte olup hukuki danışmanlık ve reklam gibi algılanmamalıdır.  Yaşanılan her bir olay ve uyuşmazlığın bağımsız biçimde ayrı bir hukuki değerlendirmeye tabi tutulması gerekir. Ayrıca her bir hukuki konu ve meselenin çözümü uzman bilgisi gerektirmektedir. Bu sebeple de karşı karşıya kaldığınız hukuki uyuşmazlıklar ve olaylar için yetkin bir avukattan hukuki danışmanlık almanızı, Yargıya taşınan uyuşmazlıklar açısından da dosyalarınızı yetkin bir avukat aracılığı ile takip etmenizi öneririz. Yukarıdaki makale ile ilgili olarak veya her türlü hukuki destek ve danışmanlık için büromuzla iletişime geçebilirsiniz.